SINH HỌC 12 – BÀI 6: ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ

I.                    ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NST LÀ GÌ? Là đột biến làm thay đổi về số lượng NST trong tế bào

II.                  ĐỘT BIẾN LỆCH BỘI (DỊ BỘI)

1.       Khái niệm và phân loại

a.       Khái niệm

-          Đột biến lệch bội là đột biến làm thay đổi số lượng NST ở một hay một số cặp NST tương đồng

b.       Phân loại:

-          Thể không : 2n-2

-          Thể một : 2n-1

-          Thể ba : 2n+1

-          Thể bốn : 2n+2

-          Thể một kép : 2n-1-1

-          Thể ba kép : 2n+1+1

-          Thể bốn kép : 2n+2+2

2.       Cơ chế đột biến lệch bội

-          Do sự rối loạn phân bào làm cho một hay một vài cặp NST không phân ly

-          Trong giảm phân, sự không phân li của một hay một vài cặp NST nào đó trong giảm phân tạo ra các giao tử thừa hoặc thiếu 1 vài NST. Các giao tử này kết hợp với các giao tử khác tạo các thể lệch bội

-          Trong nguyên phân (tế bào sinh dưỡng) một phân cơ thể mang đột biến lệch bội và hình thành thể khảm

3.       Hậu quả:

-          Mất cân bằng toàn bộ hệ gen, gây giảm sức sống, giảm khả năng sinh sản hoặc gây chết

-          Ví dụ:

+ Thể ba ở NST 21 à gây hội chứng ĐAO

+ Thể ba ở NST giới tính à XXX: hội chứng siêu nữ

                                          à XXY: hội chứng claiphento

+ Thể một ở NST giới tính OX à hội chứng toocno

4.       Ý nghĩa: cung cấp nguyên liệu cho quá trình tiến hóa. Trong thực tiễn chọn giống có thể sử dụng lệch bội để xác định vị trí của gen trên NST

III.               ĐỘT BIẾN ĐA BỘI

1.       Tự đa bội

a.       Khái niệm:

-          Là dạng đột biến làm tăng một số nguyên lần bộ NST đơn bội của loài và lớn hơn 2n.

-          Tự đa bội lẻ: 3n,5n,7n,…

-          Tự đa bội chẵn: 4n,6n,8n,…

b.       Cơ chế

-          Do sự không phân li tất cả các cặp NST trong phân bào

-          Trong giảm phân, các tế bào mẹ không phân li, cặp NST tạo ra giao tử lưỡng bội

Giao tử (2n) x Giao tử (n) à hợp tử (3n) “tam bội”

Giao tử (2n) x Giao tử (2n) à hợp tử (4n) “tứ bội”

-          Trong nguyên phân, tế bào mẹ (2n) bị đột biến tự đa bội tạo thành tế baog (4n)

2.       Dị đa bội

a.       Khái niệm: là hiện tượng làm gia tăng số bộ NST đơn bội của 2 loài khác nhau trong một tế bào

b.       Cơ chế:

3. Hậu quả và vai trò của đột biến đa bội

a.       Hậu quả

-          Khá phổ biến ở thực vật, hiếm gặp ở động vật

-          Số lượng ADN tăng gấp bội nên quá trình tổng hợp các chất hữu cơ xảy ra mạnh mẽ è tế bào to, cơ quan sinh dưỡng lớn, phát triển khỏe, chống chịu tốt

-          Các thể tự đa bội lẻ không sinh giao tử bình thường

b.       Đối với tiến hóa

-          Góp phần hình thành nên loài mới, chủ yếu là ở thực vật có hoa